ممکن است ترجمهٔ عربی یک بروشور، دفترچهٔ راهنما یا بسته‌بندی کاملاً درست باشد و باز هم صفحه نادرست به نظر برسد. عربی از راست به چپ نوشته می‌شود، حروفش به هم می‌پیوندند و شکلشان تغییر می‌کند و در همان سطر اغلب نام‌های تجاری و اعداد لاتین هم حضور دارند. در این راهنمای صفحه‌آرایی عربی، هفت اشتباهی را که بیش از همه در فایل‌های عربی می‌بینیم مرور می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چگونه پیش از چاپ یا انتشار آنلاین از آن‌ها پیشگیری کنید.
۱. صفحه‌آرایی برای خواندن از راست به چپ قرینه نشده است
آشکارترین اشتباه، قرار دادن متن عربی در طرحی است که برای خواندن از چپ به راست ساخته شده است. ممکن است کلمات راست‌چین باشند، اما صفحه در جهت نادرست پیش می‌رود: تصویر اصلی جایی است که خوانندهٔ اروپایی از آن شروع می‌کند، ستون‌ها به ترتیب اشتباه خوانده می‌شوند و در یک کتابچه، عطف در سمت نادرست قرار دارد. خوانندهٔ عرب از گوشهٔ بالا و راست شروع می‌کند و به سمت چپ پیش می‌رود و نشریهٔ عربی از سمتی باز می‌شود که اروپایی‌ها آن را پشت جلد می‌دانند.
راه پیشگیری: نسخهٔ عربی را به‌صورت یک صفحه‌آرایی قرینه برنامه‌ریزی کنید، نه صرفاً جایگزینی متن. جهت پاراگراف را راست به چپ تنظیم کنید (نه فقط راست‌چین کردن)، ترتیب ستون‌ها، حاشیه‌ها و ترتیب صفحات را قرینه کنید و عناصر جهت‌دار مانند پیکان‌ها، خط‌های زمانی، مراحل پشت‌سرهم و نوارهای پیشرفت را برگردانید. اما همه‌چیز را چشم‌بسته قرینه نکنید: لوگوها، عکس‌ها، تصاویر محصول و بیشتر نمودارها معمولاً همان‌طور که هستند می‌مانند.
۲. فونت‌های عربی نامناسب یا ناموجود
بسیاری از فونت‌های زیبا اصلاً حروف عربی ندارند. وقتی فونت انتخاب‌شده فاقد این حروف باشد، نرم‌افزار بی‌صدا آن را با یک فونت جایگزین عوض می‌کند یا مربع‌های خالی نشان می‌دهد. برخی فونت‌ها هم حروف عربی را دارند، اما از قابلیت‌های OpenType که شکل حروف را بر اساس جایگاهشان تعیین می‌کنند و محل اعراب را تنظیم می‌کنند بی‌بهره‌اند و در نتیجه حروف آن‌طور که باید به هم نمی‌پیوندند.
هر حرف عربی بسته به جایگاهش در کلمه می‌تواند شکل‌های متفاوتی داشته باشد (جدا، آغازی، میانی، پایانی) و شش حرف (ا د ذ ر ز و) هرگز به حرف بعدی نمی‌چسبند. یک فونت عربی خوب همهٔ این‌ها را خودکار انجام می‌دهد؛ فونت ضعیف نه.
راه پیشگیری: فونت عربی‌ای انتخاب کنید که از نظر وزن و حال‌وهوا با فونت لاتین شما هماهنگ باشد، مطمئن شوید مجوز آن کاربرد موردنظرتان (چاپ، جاسازی، وب) را پوشش می‌دهد و آن را در سبک‌های پاراگراف و کاراکتر تعریف کنید، به‌جای آنکه به جایگزینی خودکار تکیه کنید.
۳. حروف گسسته به‌خاطر کپی‌وپیست یا نرم‌افزار نامناسب
یک نشانهٔ آشنا: متن عربی با حروف جدا از هم یا با ترتیب وارونه، مثل تصویری در آینه، نمایش داده می‌شود. این معمولاً زمانی رخ می‌دهد که متن عربی در برنامه یا موتور حروف‌چینی‌ای جای‌گذاری شود که از متن راست به چپ پشتیبانی نمی‌کند، یا متن از فایل PDFای کپی شود که حروف در آن به شکل اجزای جداگانه ذخیره شده‌اند.
تنظیمات درست در InDesign و Illustrator
نسخه‌های قدیمی InDesign برای کار با عربی به ویرایش ویژهٔ خاورمیانه نیاز داشتند. نسخه‌های فعلی این قابلیت‌ها را دارند، اما پاراگراف باید از موتور حروف‌چینی World-Ready (Adobe World-Ready Paragraph یا Single-line Composer) و جهت راست به چپ استفاده کند. در Illustrator هم باید پیش از کار با متن عربی، گزینه‌های خاورمیانه را در تنظیمات متن فعال کرد.
راه پیشگیری: ترجمه را از یک فایل ویرایش‌پذیر (DOCX، XLSX یا خروجی یک ابزار CAT) وارد کنید، نه از PDF؛ موتور حروف‌چینی و جهت پاراگراف را از طریق سبک‌ها اعمال کنید و هرگز متن گسسته را با تایپ وارونهٔ حروف «درست» نکنید: این کار فقط در همان کادر درست به نظر می‌رسد، اما جست‌وجو، دسترس‌پذیری و هر ویرایش بعدی را خراب می‌کند.
۴. اعداد و کلمات لاتین در جای نادرست
متن عربی اغلب شامل نام‌های تجاری، کدهای محصول، اندازه‌ها، نشانی‌های وب و شماره‌تلفن‌هایی با حروف لاتین است. این بخش‌ها درون جمله‌ای راست به چپ، از چپ به راست نوشته می‌شوند و نرم‌افزار برای مرتب کردنشان به الگوریتم دوسویهٔ یونیکد تکیه می‌کند. اگر جهت پاراگراف نادرست باشد یا علامت نگارشی کنار یک کلمهٔ لاتین بیاید، ممکن است نقطه در انتهای اشتباه سطر بنشیند، پرانتزها جابه‌جا شوند یا کد محصول دو تکه شود.
ارقام موضوعی جداگانه‌اند. بسیاری از بازارهای عرب‌زبان از ارقام هندی-عربی (٠١٢٣٤٥٦٧٨٩) استفاده می‌کنند، در حالی که برخی دیگر، به‌ویژه در شمال آفریقا، معمولاً ارقام غربی (0123456789) را به کار می‌برند. توجه کنید که شکل برخی ارقام عربی با ارقام فارسی (مانند ۴، ۵ و ۶) فرق دارد و نباید در متن عربی با هم مخلوط شوند. هر دو نظام می‌توانند درست باشند، اما در هر دو، اعداد از چپ به راست خوانده می‌شوند؛ پس شماره‌تلفن، بازهٔ تاریخ یا شمارهٔ مدل هرگز نباید وارونه شود.
راه پیشگیری: با مترجم خود برای هر پروژه یک نوع رقم را انتخاب کنید و آن را یکدست به کار ببرید، کدها، شماره‌تلفن‌ها و بازه‌ها را به‌صورت واحدهای چپ به راست کنار هم نگه دارید و هر سطری را که در آن دو خط با هم آمده‌اند، به‌ویژه در کنار علائم نگارشی، بررسی کنید.
۵. تراز دوطرفهٔ ضعیف، کشیدهٔ نابجا و فاصله‌گذاری حروف
متن عربی‌ای که با موتوری طراحی‌شده برای خط لاتین تراز دوطرفه شود، معمولاً فاصله‌های پهن و نامنظمی میان کلمات دارد. تایپوگرافی عربی ابزار خاص خود را برای این کار دارد: کشیده (تطویل)، یعنی کشیدن سنجیدهٔ اتصال میان برخی حروف.
میان‌بُری رایج، تایپ دستی نویسهٔ تطویل (ـ) برای پر کردن سطرهاست. این کار تا زمانی که متن دوباره چیده نشده خوب به نظر می‌رسد، اما جست‌وجوی کلمات و کپی‌وپیست را مختل می‌کند. اشتباه رایج دیگر، اعمال فاصله‌گذاری حروف (Tracking) بر متن عربی است: چون حروف عربی به هم پیوسته‌اند، فاصلهٔ اضافی آن‌ها را از هم جدا می‌کند و شکل کلمات را به هم می‌ریزد.
راه پیشگیری: تراز دوطرفه و کشیده را از طریق تنظیمات پاراگراف به موتور World-Ready بسپارید، از تطویل دستی پرهیز کنید، فاصله‌گذاری حروف را در متن عربی روی صفر نگه دارید و برای ستون‌های باریک، متن راست‌چین بدون تراز سمت چپ را در نظر بگیرید.
۶. نادیده گرفتن طول متن و فاصلهٔ سطرها
ترجمهٔ عربی به‌ندرت دقیقاً همان فضای متن مبدأ را می‌گیرد. بسته به متن و فونت، ممکن است به‌طور محسوسی کوتاه‌تر یا بلندتر شود و اغلب کلمات پهن‌تر و سطرها کمتر باشند. حروف عربی همچنین بالارفتگی‌های بلند، پایین‌رفتگی‌های عمیق و، وقتی حرکات نوشته شوند، اعرابی در بالا و پایین سطر دارند. با فاصلهٔ سطری که از نسخهٔ لاتین کپی شده، سطرها ممکن است به هم برخورد کنند و اعراب بریده شوند.
راه پیشگیری: کادرهای متنی انعطاف‌پذیر طراحی کنید، فاصلهٔ سطرها را برای عربی بیشتر کنید (معمولاً بازتر از متن لاتین با همان اندازه)، تیترها و دکمه‌هایی را که نمی‌توانند بزرگ‌تر شوند بررسی کنید و جدول‌ها، برچسب‌ها و سطوح بسته‌بندی را که فضایشان محدود است بازبینی کنید.
۷. نبودِ بازبینی نهایی توسط زبان‌شناس عرب‌زبان
بسیاری از خطاها فقط در صفحه‌آرایی نهایی آشکار می‌شوند: کلمه‌ای که با شکستن نادرست سطر دو نیم شده، جمله‌ای که در کادری پر از دست رفته، زیرنویسی که کنار تصویر اشتباه آمده، یا تیتری که با فونت جایگزین چیده شده است. متن‌هایی که بخشی از تصویرند، مانند تصاویر صفحه، اینفوگرافیک‌ها یا عکس برچسب‌ها، به‌راحتی فراموش می‌شوند و به زبان مبدأ باقی می‌مانند.
راه پیشگیری: پیش از چاپ یا انتشار، بازبینی نهایی فایل PDF صفحه‌آرایی‌شده را توسط یک زبان‌شناس که زبان مادری‌اش عربی است در برنامه بگنجانید. فایل‌های منبع ویرایش‌پذیر تصاویری را که متن دارند در اختیار بگذارید و همهٔ عناصر را در بازبینی وارد کنید: تیترها، زیرنویس‌ها، جدول‌ها، یادداشت‌های حقوقی، بارکدها و سطوح بسته‌بندی.
روش کار ما
در Arabic Translators متخصصانی که زبان مادری‌شان عربی است متن‌های شما را ترجمه می‌کنند؛ ما آن‌ها را مستقیماً در فایل‌های InDesign، Illustrator یا دیگر برنامه‌های شما قرار می‌دهیم، در صورت نیاز صفحه‌آرایی را قرینه می‌کنیم و از فونت‌های عربی مناسب با اتصال درست حروف استفاده می‌کنیم. هر صفحه پیش از تحویل یک بازبینی نهایی صفحه‌آرایی را از سر می‌گذراند و در قالبی که ترجیح می‌دهید تحویل داده می‌شود. دربارهٔ خدمات صفحه‌آرایی عربی و راست به چپ ما بیشتر بدانید یا درخواست قیمت رایگان بدهید. برای آشنایی بیشتر با تایپوگرافی عربی، W3C سند الزامات صفحه‌آرایی عربی و فارسی (به انگلیسی) را منتشر کرده است.
پرسش‌های متداول
در متن عربی ارقام هندی-عربی به کار ببریم یا ارقام غربی؟
هر دو درست‌اند و انتخاب به بازار هدف و شیوه‌نامهٔ شما بستگی دارد. ارقام هندی-عربی در بسیاری از کشورهای خاورمیانه رایج‌اند، در حالی که ارقام غربی در شمال آفریقا و در بسیاری از اسناد فنی معمول‌اند.
آیا باید کل صفحه‌آرایی قرینه شود؟
نه. ترتیب خواندن، ستون‌ها، حاشیه‌ها، ترتیب صفحات و عناصر جهت‌دار مانند پیکان‌ها و خط‌های زمانی قرینه می‌شوند. لوگوها، عکس‌ها، تصاویر محصول و بیشتر نمودارها معمولاً بدون تغییر می‌مانند.
برای پروژهٔ صفحه‌آرایی عربی چه فایل‌هایی بفرستیم؟
در حالت ایدئال، فایل‌های اصلی برنامه (برای نمونه پوشهٔ بسته‌بندی‌شدهٔ InDesign همراه با فونت‌ها و پیوندها)، نسخه‌های ویرایش‌پذیر تصاویری که متن دارند و در صورت وجود، شیوه‌نامهٔ خودتان را بفرستید.
آیا می‌توانیم ترجمهٔ عربی را خودمان در صفحه‌آرایی قرار دهیم؟
اگر نرم‌افزار شما از متن راست به چپ پشتیبانی کند و پاراگراف‌ها درست تنظیم شده باشند ممکن است، اما مشکلات اتصال حروف، اعداد و شکستن سطرها رایج است. دست‌کم، فایل PDF نهایی را پیش از چاپ به یک زبان‌شناس عرب‌زبان بسپارید تا بازبینی کند.
